مترسک آرام

معاون علمی رئیس‌جمهور تاکید کرد؛

ضرورت استفاده از دانش‌بنیان‌ها برای آموزش هوشمند زبان فارسی

معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور با تاکید بر ظرفیت‌های هوش مصنوعی برای توسعه و ترویج زبان فارسی گفت: باید با استفاده از ظرفیت شرکت‌های دانش‌بنیان، سکویی برای آموزش هوشمند و شخصی‌سازی‌شده زبان فارسی به علاقه‌مندان در سراسر جهان ایجاد شود.

به گزارش خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) به نقل از روابط عمومی بنیاد سعدی، حسین افشین، معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور در دیدار با غلامعلی حدادعادل، رئیس بنیاد سعدی و رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی، با اشاره به ظرفیت‌های فناوری‌های نوین در حوزه آموزش زبان اظهار کرد: شرکت‌های دانش‌بنیان در زمینه آموزش زبان‌های مختلف با استفاده از هوش مصنوعی فعالیت می‌کنند و آموزش را متناسب با نقاط ضعف و نیازهای هر فرد شخصی‌سازی می‌کنند؛ می‌توان از این ظرفیت برای آموزش زبان فارسی نیز استفاده کرد و بنیاد سعدی می‌تواند به عنوان مرجع علمی و محتوایی، استانداردهای لازم برای این آموزش را در اختیار شرکت‌های فناور قرار دهد.

معاون علمی رئیس‌جمهور با اشاره به ضرورت طراحی ابزارهای آموزش زبان فارسی برای گروه‌های زبانی مختلف ادامه داد: آموزش زبان فارسی به فارسی‌آموزان چینی، عرب‌زبان، انگلیسی‌زبان و فرانسوی‌زبان نیازمند توجه به ویژگی‌های زبان مادری آنان در مراحل ابتدایی آموزش است؛ اما هدف اصلی باید آن باشد که زبان‌آموز بتواند فارسی را به‌درستی بیاموزد، بنویسد، صحبت کند و متن فارسی را درک کند.

افشین با بیان اینکه در جهان ابزارهای متعددی برای آموزش هوشمند زبان‌های مختلف ایجاد شده، گفت: نرم‌افزارهایی وجود دارند که با شناسایی خطاهای زبان‌آموز، آموزش را متناسب با نیاز او تنظیم می‌کنند و عملاً نقش یک معلم خصوصی را ایفا می‌کنند. اگر برای زبان فارسی چنین ابزاری ایجاد نشود، این زبان در فضای دیجیتال با خطر مهجور ماندن مواجه خواهد شد.

معاون علمی رئیس‌جمهور با تأکید بر ضرورت ایجاد یک مرجع معتبر برای آموزش و پردازش زبان فارسی اظهار کرد: فرهنگستان زبان و ادب فارسی می‌تواند در حوزه رسم‌الخط، واژه‌گزینی و استانداردهای زبانی، مرجع اصلی سامانه‌های هوش مصنوعی فارسی‌زبان باشد تا هر سامانه‌ای که به تولید متن فارسی می‌پردازد، الزامات زبان و ادب فارسی را نیز رعایت کند. اگر تمرکز مناسبی در این زمینه صورت گیرد، با توجه به وجود داده‌های ارزشمند در فرهنگستان و بلوغ فناوری کشور در حوزه هوش مصنوعی، می‌توان در مدت کوتاهی به نتایج مطلوبی دست یافت.

افشین همچنین ایجاد یک سکوی آموزش زبان فارسی برای دانشجویان و علاقه‌مندان خارجی را ضروری دانست و گفت: دانشجوی خارجی باید بتواند در هر ساعت از شبانه‌روز به یک سکوی آموزش زبان فارسی دسترسی داشته باشد و با سرعت متناسب با توانایی خود آموزش ببیند.

وی جذابیت و پویایی محیط آموزشی را نیز از الزام‌های چنین سکویی عنوان کرد و افزود: تجربه برخی نرم‌افزارهای آموزشی نشان می‌دهد اگر محیط آموزش جذاب نباشد یا آموزش با سرعت و سطح مناسبی ارائه نشود، فرد از ادامه مسیر خسته می‌شود؛ بنابراین در طراحی سکو آموزش فارسی باید به این موضوع توجه جدی شود.

زبان فارسی نیازمند مراقبت است

غلامعلی حدادعادل، رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی و بنیاد سعدی نیز در این دیدار با تأکید بر اهمیت حفاظت و تقویت زبان فارسی گفت: زبان یک واقعیت اجتماعی پویاست و همانند یک موجود زنده نیازمند مراقبت است؛ به همین دلیل در بسیاری از کشورها دستگاه‌هایی برای رصد و سیاست‌گذاری درباره زبان وجود دارد.

وی با تشریح ساختار و فعالیت‌های فرهنگستان زبان و ادب فارسی عنوان کرد: این مجموعه دارای دو شاخه اصلی پژوهش‌های ادبی و پژوهش‌های زبانی است و در کنار آنها، گروه‌های واژه‌گزینی و فرهنگ‌نویسی نیز فعالیت می‌کنند.

رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی با اشاره به فعالیت گروه واژه‌گزینی گفت: این گروه تاکنون ده‌ها کتاب منتشر کرده و هر سال مجموعه واژه‌های مصوب فرهنگستان را در اختیار دانشگاه‌ها قرار می‌دهد. همچنین فرهنگ فارسی به انگلیسی مشتمل بر حدود ۷۰ هزار واژه مصوب منتشر شده و انتشار مجلد انگلیسی به فارسی نیز در دستور کار قرار دارد.

حدادعادل از تدوین فرهنگ جامع زبان فارسی در قالب مجموعه‌ای حدود ۳۵ جلدی خبر داد و افزود: فرهنگستان علاوه بر فعالیت‌های پژوهشی، با بیش از ۵۰ دانشگاه کشور ارتباط دارد و دفاتر ارتباط با فرهنگستان در این دانشگاه‌ها به صورت تفاهمی و با همکاری استادان فعالیت می‌کنند.

وی با بیان اینکه فعالیت‌های فرهنگستان ماهیتی زیرساختی دارد، گفت: فرهنگستان را می‌توان به بانک مرکزی تشبیه کرد؛ همان‌گونه که بانک مرکزی مستقیماً فعالیت‌های روزمره بانک‌ها را انجام نمی‌دهد اما برای نظام بانکی سیاست‌گذاری می‌کند، فرهنگستان نیز زیرساخت‌های زبانی و علمی مورد نیاز کشور را فراهم می‌کند.

رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی ادامه داد: میان قوت زبانی و قدرت و اقتدار هر کشور رابطه مستقیمی وجود دارد و نمی‌توان کشوری را یافت که از قدرت و اقتدار برخوردار باشد اما زبان قدرتمندی نداشته باشد؛ بنابراین ایران قوی به زبان قوی نیاز دارد.

رئیس بنیاد سعدی با تأکید بر ضرورت بهره‌گیری از فناوری‌های نوین در آموزش زبان فارسی گفت: آموزش زبان به خارجی‌ها دیگر با شیوه‌های قدیمی پاسخگو نیست و استفاده نکردن از فناوری‌های جدید در این حوزه مانند آن است که پس از اختراع خودرو، همچنان بخواهیم با چهارپایان سفر کنیم.

هشدار درباره غیبت فارسی در فضای دیجیتال

محمود فتوحی، مدیر پژوهش‌های فرهنگستان زبان و ادب فارسی، نیز با اشاره به تحولات فضای دیجیتال گفت: جهان امروز با یک دگرگونی تمدنی و زبانی در فضای دیجیتال مواجه است و میدان رقابت جدید، میدان داده‌ها، الگوریتم‌ها و مدل‌های بزرگ زبانی است.

وی افزود: ایران در مقایسه با بسیاری از کشورها از غنی‌ترین تمدن‌ها و منابع متنی برخوردار است، اما در فضای دیجیتال که بستر جدید حضور تمدن‌هاست، زبان فارسی از نظر منابع دیجیتال در شمار زبان‌های کم‌منبع قرار دارد.

فتوحی هشدار داد: زبان غایب از زیرساخت‌های دیجیتال، در آینده در حوزه‌هایی مانند اندیشه‌ورزی، تولید دانش، اقتصاد، دیپلماسی، هنر و فرهنگ جهانی با مشکلات جدی مواجه خواهد شد و هزینه تأخیر در حضور زبان فارسی در فضای دیجیتال جبران‌ناپذیر است.

وی تأکید کرد: خدمات ملی در دنیای امروز بدون زبان بومی در فضای دیجیتال و بدون مدل‌های زبانی بومی، با دشواری‌های جدی مواجه خواهد شد.

منابع استاندارد بنیاد سعدی برای آموزش فارسی

سیدعلی موسوی‌زاده، معاون امور بین‌الملل بنیاد سعدی، نیز در این نشست با تشریح فعالیت‌های این بنیاد گفت: بنیاد سعدی از سال ۱۳۹۲ فعالیت خود را با تمرکز بر آموزش زبان فارسی به غیرفارسی‌زبانان آغاز کرده و منابع آموزشی آن با مشارکت استادان زبان‌شناسی، آزفا، فناوری آموزشی و متخصصان حوزه آموزش زبان طراحی و تدوین شده است.

وی افزود: منابع آموزشی بنیاد سعدی بر اساس استانداردهای مشخص، ساعات آموزشی، سطوح و دوره‌های تعریف‌شده تولید شده و اکنون مجموعه‌ای منسجم و استاندارد برای آموزش زبان فارسی در اختیار فارسی‌آموزان قرار دارد.

موسوی‌زاده اظهار کرد: این منابع در مراکز آموزش زبان فارسی به غیرفارسی‌زبانان دانشگاه‌های کشور برای دانشجویان خارجی در ایران مورد استفاده قرار می‌گیرد و تلاش شده است استانداردهای آن با استانداردهای مراکز معتبر آموزش زبان در جهان همخوانی داشته باشد.

هوش مصنوعی به داده‌های استاندارد نیاز دارد

احمد رمضانی، معاون آموزشی و پژوهشی بنیاد سعدی، نیز با اشاره به ظرفیت هوش مصنوعی در آموزش زبان گفت: استفاده از آموزش‌های شخصی‌سازی‌شده و طراحی دستیار هوشمند برای زبان‌آموز یا حتی تربیت مدرس می‌تواند در توسعه آموزش زبان فارسی بسیار مؤثر باشد.

وی افزود: برای استفاده دقیق از هوش مصنوعی، باید مشخص باشد که چه واژه‌ها، ساختارهای دستوری و آواهایی در هر سطح آموزشی باید آموزش داده شود و این موضوع نیازمند مطالعات دقیق و داده‌های مستند است.

رمضانی ادامه داد: در آموزش زبان فارسی هنوز الگوهای رشدی دقیق و استانداردی برای سطوح مختلف آواشناسی، نحو و واژگان در اختیار نداریم و این یکی از ضعف‌هایی است که باید برطرف شود.

وی گفت: پس از تعیین شاخص‌ها و استانداردهای لازم، می‌توان به سمت ایجاد پیکره‌های زبانی پالایش‌شده و داده‌هایی حرکت کرد که برای توسعه ابزارهای هوش مصنوعی و سامانه‌های آموزشی مورد استفاده قرار گیرند.

داده‌های فرهنگستان، پایه توسعه ابزارهای فارسی

معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور در بخش دیگری از این نشست با تأکید بر اهمیت داده‌های موجود در فرهنگستان گفت: خوشبختانه در این مجموعه داده‌های ارزشمندی وجود دارد و محدودیتی برای استفاده از آنها در این طرح وجود ندارد؛ بنابراین از نظر داده و فناوری، زمینه مناسبی برای آغاز این پروژه فراهم است.

وی افزود: معاونت علمی آمادگی دارد شرکت‌های صاحب صلاحیت را برای اجرای پروژه شناسایی و انتخاب کند و در صورت تعریف دقیق نیازها، می‌توان کار را در مدت کوتاهی آغاز کرد.

افشین گفت: پس از تولید ابزار اولیه، فرهنگستان می‌تواند در مرحله آموزش و استانداردسازی آن نقش اصلی را ایفا کند تا سامانه هوش مصنوعی با قواعد واژه‌گزینی، رسم‌الخط و دیگر الزامات زبان فارسی آشنا شود.

وی تأکید کرد: این سامانه می‌تواند در آینده به سایر ابزارها و مدل‌های هوش مصنوعی کشور متصل شود تا هر زمان که یک سامانه هوش مصنوعی متنی را به زبان فارسی تولید می‌کند، الزامات زبان و ادب فارسی، رسم‌الخط و واژه‌های مناسب را نیز رعایت کند.

معاون علمی رئیس‌جمهور با اعلام حمایت معاونت علمی از این طرح اظهار کرد: تلاش می‌کنیم این موضوع را به عنوان یکی از اولویت‌های معاونت علمی پیگیری کنیم و امیدواریم با همکاری فرهنگستان و بنیاد سعدی، تا پایان سال به نسخه اولیه برخی از این ابزارها دست پیدا کنیم.

وی در پایان تأکید کرد: فناوری امروز ظرفیت مناسبی برای ماندگاری و گسترش زبان فارسی در جهان فراهم کرده است و معاونت علمی آمادگی دارد در این مسیر نقش خود را ایفا کند.

نظرسنجی در استرالیا؛

آیا مردان دیگر کتاب نمی‌خوانند؟ نگاهی دقیق به داده‌ها

اگرچه برخی گزارش‌ها ادعا می‌کنند مردان دیگر کتاب نمی‌خوانند، بررسی داده‌های متعدد نشان می‌دهد که بخش قابل توجهی از مردان هنوز مطالعه می‌کنند. با این حال، کاهش مطالعه در کل جمعیت، چه میان زنان و چه مردان، واقعی است و نیازمند تدوین استراتژی ملی و ترویج فرهنگ مطالعه در جامعه است.

به گزارش خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)، اخیراً مقاله‌ای در شبکه خبری ای‌بی‌سی مدعی شد که «استرالیایی‌ها، به ویژه مردان، کمتر از همیشه کتاب می‌خوانند» و داده‌ها نشان می‌دهد زنان به‌طور متوسط در تمامی گروه‌های سنی بیش از مردان مطالعه می‌کنند. این ادعا در مقاله‌ای تحلیلی در روزنامه Age بازتاب یافت که تیتر آن چنین بود: «مردان جوان کتاب نمی‌خوانند – این دلایل آن است» و در آن آمده بود: «درصد مردانی که حتی یک کتاب هم مطالعه می‌کنند، بسیار پایین است.»

اما آیا واقعاً مردان دیگر کتاب نمی‌خوانند؟ آیا میزان مطالعه در کل کاهش یافته است؟ و نسبت مطالعه میان زنان و مردان چگونه است؟

تحقیقات نشان می‌دهد که میزان مطالعه کاهش یافته و زنان به‌طور کلی بیش از مردان مطالعه می‌کنند، هرچند این اختلاف معمولاً بین ۷ تا ۱۱ درصد است. روش‌های مختلف نظرسنجی هم متفاوت هستند؛ به‌عنوان مثال، نظرسنجی مشارکت هنری ملی (NAPS) تنها مطالعه رمان، شعر، تخیلی خلاق و داستان کوتاه را در ۱۲ ماه گذشته لحاظ می‌کند. در این داده‌ها، جوانان نرخ مشارکت مطالعه بالاتری نسبت به برخی گروه‌های سنی مسن‌تر دارند.

محققان دانشگاه ملبورن طی نظرسنجی‌های مختلفی از اقشار مختلف طی سال‌های ۲۰۱۲ تا ۲۰۲۰ درباره نوع مطالعه کتاب‌ها، مجلات و روزنامه‌ها پرسیدند. نتایج نشان می‌دهد که میزان مطالعه کتاب کاهش یافته و بخش قابل توجهی از افراد به‌طور کامل مطالعه را کنار گذاشته‌اند.

تقسیم داده‌ها بر اساس جنسیت نشان می‌دهد که این روند کاهش هم در مردان و هم در زنان مشاهده شده و اختلاف میان آنها با دیگر نظرسنجی‌ها همخوانی دارد. با این حال، مردان بیشتر از زنان اخبار و مجلات را مطالعه می‌کنند. تفاوت در فرمت مطالعه نیز در سایر داده‌ها دیده می‌شود؛ زنان در همه بخش‌ها بیش از مردان مطالعه دارند، به جز رمان‌های گرافیکی و کمیک‌ها.

با وجود تفاوت‌های فرمت و روش‌های سنجش، کاهش مطالعه در تمامی گروه‌های سنی دیده می‌شود، اگرچه در سالمندان میزان کاهش کمتر است.

به‌طور کلی، آمار مطالعه وابسته به نحوه طرح سوال است. چندین نظرسنجی نشان می‌دهند که بخش قابل توجهی از مردان هنوز مطالعه می‌کنند، هرچند کمتر از گذشته. بنابراین، اگر بحرانی در کاهش مطالعه وجود دارد، هم مردان و زنان و هم نوجوانان و بزرگسالان را تحت تاثیر قرار می‌دهد.

آنا بورکی، رئیس گروه پژوهش و ترویج مطالعه در دولت استرالیا (Australia Reads) تاکید می‌کند که تمرکز صرف بر مردان، راهبردی نادرست است: «مسئله اصلی، روند نزولی مطالعه در کل جمعیت است. تمرکز بیش از حد بر تفکیک جنسیتی، ما را به بحث‌های غیرسازنده درباره کتاب‌های پسرانه و دخترانه می‌کشاند که اساساً وجود ندارد.»

بورکی دو جنبه را مهم می‌داند: پاسخ دولت و اقدام شخصی. از نظر دولت، کمبود داده‌های دقیق و قابل اعتماد درباره رفتار مطالعه، مشکل اصلی است و می‌توان با تدوین یک استراتژی ملی مطالعه و بودجه‌گذاری برای رصد سالانه، این کمبود را جبران کرد.

از منظر شخصی، بورکی خواستار افزایش گفتگو و دیده شدن مطالعه و کتاب است: «باید ادبیات را از فضای محدود کتاب خارج کنیم و بپرسیم در حال حاضر چه چیزی را دوست داریم. این علاقه را تا حد امکان نمایان کنیم؛ مطالعه کنیم، از دیگران درباره مطالعه بپرسیم و آن را در جامعه دیده‌پذیر کنیم.»

به عنوان یک جمع بندی باید گفت که مردان هنوز مطالعه می‌کنند، اما کاهش مطالعه در کل جمعیت واقعیت دارد. تمرکز صرف بر جنسیت، راه حل نیست؛ تقویت فرهنگ مطالعه و ایجاد دسترسی و دیده شدن آن در جامعه، کلید رفع این بحران است.

تاملی درباره ادبیات، بازار و تنوع؛

وقتی رمان‌ها شبیه هم می‌شوند

در روزگاری که صنعت نشر بیش از هر زمان دیگری از تنوع و فراگیری سخن می‌گوید، آیا داستان‌های معاصر واقعاً متنوع‌تر شده‌اند یا فقط شکل تازه‌ای از یکدستی را تجربه می‌کنند؟

به گزارش خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) به نقل از 1819news، گاهی یک کتاب فقط یک کتاب نیست؛ پنجره‌ای است که وقتی بازش می‌کنیم، ناگهان خودِ جهانِ کتاب‌ها را می‌بینیم. نویسنده‌ای، ویراستاری، کتاب‌فروشی، ناشری و خواننده‌ای که در میان انبوهی از داستان‌ها، به دنبال روایتی می‌گردد که چیزی بیشتر از چند ساعت سرگرمی به او بدهد.

جف مینیک، نویسنده و معلم سابق ادبیات، با خواندن رمان‌های مختلف و به خصوص رمان «این کتاب باعث شد به تو فکر کنم» (This Book Made Me Think of You) نوشته لیبی پیج، دقیقاً به همین جهان نگاه کرده است؛ جهانی که در آن کتاب‌ها درباره کتاب‌ها حرف می‌زنند، آدم‌ها از خلال کتاب‌ها دوباره به زندگی بازمی‌گردند و سوگ، دوستی و عشق در میان صفحات یک رمان به هم می‌رسند.

مینیک اعتراف می‌کند که مدتی تصور می‌کرد ساعت‌های طولانی حضور در اینترنت، اشتهای او برای خواندن رمان را از بین برده است. اما این رمان ۴۰۷ صفحه‌ای را در کمتر از دو شب به پایان رساند. کتاب توانسته بود چیزی را در او دوباره بیدار کند؛ همان میل قدیمی به غرق شدن در یک داستان.

اما درست همین‌جا پرسش دیگری سر برآورد: اگر هنوز می‌توان از یک رمان لذت برد، چرا احساس می‌کنیم بسیاری از رمان‌های امروز شبیه یکدیگرند؟

داستان رمان درباره زنی جوان به نام تیلی است که همسرش جو را از دست داده است. جو پیش از مرگ با یک کتاب‌فروش محلی قرار گذاشته تا یک سال، هر ماه کتابی برای تیلی بفرستد؛ کتابی همراه با نامه‌ای از او. قرار است کتاب‌ها به زن جوان کمک کنند تا از تاریکی سوگ عبور کند. در این مسیر، دوستی‌های قدیمی دوباره جان می‌گیرند، زخم‌های خانوادگی آرام‌آرام ترمیم می‌شوند و عشق، مثل مهمانی که از راه رسیدنش خبر نداده، وارد داستان می‌شود.

برای مینیک که سال‌ها صاحب کتاب‌فروشی بوده، این رمان جذاب است؛ اما در عین حال چیزی دیگر را نیز آشکار می‌کند: تصویری از صنعتی که در آن زنان حضوری بسیار پررنگ دارند؛ از نویسندگان و ویراستاران گرفته تا کارگزاران ادبی.

مینیک این مسئله را تنها یک ویژگی آماری نمی‌بیند. از نظر او، وقتی گروهی خاص بیش از دیگران در جایگاه انتخاب، ویرایش و معرفی کتاب قرار می‌گیرد، طبیعی است که سلیقه و نگاه همان گروه نیز به شکلی نامرئی بر آنچه منتشر می‌شود اثر بگذارد.

در رمان پیج، شخصیت‌های زن پررنگ‌اند و جهان داستان نیز عمدتاً از دریچه تجربه آنان دیده می‌شود. در مقابل، مردان داستان، حتی اگر دوست‌داشتنی باشند، گویی از شبکه‌های عمیق دوستی و اجتماعی خود جدا افتاده‌اند. مینیک این تصویر را نشانه‌ای از تغییری بزرگ‌تر در ادبیات امروز می‌داند؛ تغییری که در آن شخصیت‌های مرد کمتر مرکز جهان داستان هستند و تجربه زنانه سهم بیشتری از روایت را به خود اختصاص داده است.

البته بازار نیز در این میان بی‌تقصیر نیست. زنان بیش از مردان رمان می‌خوانند و در عین حال زنان خواننده، برخلاف مردان، معمولاً آمادگی بیشتری برای خواندن آثار نویسندگان مرد دارند. بنابراین اگر ناشری به دنبال فروش باشد، طبیعی است که به بازاری بزرگ‌تر نگاه کند؛ بازاری که داستان‌هایی درباره زنان و با شخصیت‌های زن در آن مشتری بیشتری دارند.

اما مسئله اصلی مینیک جای دیگری است.

او می‌پرسد آیا ادبیات داستانی معاصر چیزی از دست داده است؟

به باور او، بسیاری از رمان‌های امروز بیش از آنکه حاصل یک تجربه ادبی منحصربه‌فرد باشند، شبیه محصولاتی‌اند که در کارگاه‌های نویسندگی تراش خورده‌اند؛ شخصیت‌ها پرداخت شده‌اند، طرح داستانی آزموده شده و لبه‌های تیز روایت گرفته شده است تا در نهایت کتابی بی‌خطر، خوش‌خوان و قابل عرضه به بازار به دست آید.

شاید مشکل دقیقاً همین‌جا باشد: ادبیات اگر بیش از اندازه برای همه مناسب شود، ممکن است دیگر برای هیچ‌کس تکان‌دهنده نباشد.

رمان بزرگ همیشه قرار نیست آراممان کند. گاهی باید ما را آشفته کند، با پیش‌داوری‌هایمان درگیر شود، چیزی را که دوست نداریم جلوی چشممان بگذارد و حتی مجبورمان کند چند صفحه کتاب را ببندیم و به زندگی خودمان فکر کنیم.

حضور بیشتر زنان در صنعت نشر لزوماً به معنای حذف مردان یا کاهش کیفیت ادبیات نیست. بازار کتاب پیچیده‌تر از آن است که بتوان همه تغییرات ادبی را به جنسیت ویراستاران و کارگزاران نسبت داد. سلیقه خوانندگان، اقتصاد نشر، تغییرات فرهنگی، شبکه‌های اجتماعی و حتی دگرگونی شیوه خواندن، همگی در شکل دادن به ادبیات امروز سهم دارند.

با این حال، پرسش مینیک ارزش شنیدن دارد: آیا ادبیات معاصر بیش از اندازه به فرمول‌های موفق خود وابسته شده است؟

شاید خواننده امروز بیش از هر زمان دیگری کتاب در اختیار داشته باشد، اما کمتر از گذشته با کتاب‌هایی روبه‌رو شود که واقعاً غافلگیرش کنند.

و این تناقض عجیبی است: در دوره‌ای که همه از «تنوع» سخن می‌گویند، ممکن است خودِ داستان‌ها روزبه‌روز شبیه‌تر شوند.

شاید تنوع واقعی ادبیات فقط در این نیست که چه کسی کتاب را نوشته است؛ زن یا مرد، سفیدپوست یا رنگین‌پوست، محافظه‌کار یا لیبرال. تنوع واقعی آنجاست که داستان‌ها اجازه داشته باشند متفاوت باشند؛ حتی وقتی با سلیقه غالب بازار جور درنمی‌آیند.

ادبیات بزرگ از جایی آغاز می‌شود که نویسنده جرئت کند چیزی را بنویسد که هنوز قالب آماده‌ای برای آن وجود ندارد.

و شاید به همین دلیل است که مینیک، در پایان، با وجود تحسین رمان لیبی پیج، دوباره به سراغ آثار قدیمی‌تر و کلاسیک‌ها می‌رود؛ کتاب‌هایی که هنوز بوی زمانه خود را می‌دهند، هنوز نقص دارند، هنوز گاهی آزاردهنده‌اند و هنوز می‌توانند خواننده را غافلگیر کنند.

در روزگاری که صنعت نشر بیش از همیشه به دنبال یافتن «فرمول موفقیت» است، شاید ارزشمندترین کتاب‌ها همان‌هایی باشند که از فرمول فرار می‌کنند.

جزوات برتر آموزشی / 09015034353