سرویس هنر خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)؛ برای احوالپرسی با علیاکبر صادقی، با او تماس گرفتیم. هنرمندی که در طول چند دهه فعالیت، خود را در یک قالب و یک شیوه محدود نکرد و از تصویرگری کتاب کودک تا نقاشی، طراحی، ساخت فیلم انیمیشن و سرودن شعر را تجربه کرده است. هر دوره از فعالیت این هنرمند ۸۹ ساله، بخشی از جهان ذهنی و هنری او را شکل داده است. از هنرمندانی است که تصویر در بخش مهمی از کارنامهاش جایگاه دارد. تصویر برایش تنها وسیلهای برای همراهی یک متن یا داستان نیست و جزیی از ارتباط با مخاطب است. این نگاه، در دوره فعالیت در زمینه تصویرگری کتاب کودک، خود را نشان میدهد.
تصویرگری کتاب
علیاکبر صادقی درباره آغاز فعالیت خود در زمینه تصویرگری کتاب کودک، به ایبنا گفت: «در کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان که فعالیت داشتم به من پیشنهاد شد کتاب «پهلوان، پهلوانان» اثر نادر ابراهیمی را نقاشی کنم و این کار ادامه پیدا کرد.»
این اتفاق، نقطهای مهم در مسیر فعالیت حرفهای صادقی بود. در ادامه به یکی از چهرههای شناخته شده در حوزه تصویرگری تبدیل شد و آثارش توانستند توجه مخاطبان و داوران جشنوارهها و رویدادهای مختلف را به خود جلب کنند. با وجود دریافت جوایز متعدد، خودش جایزه را هدف اصلی فعالیت هنریاش نمیداند.
صادقی با اشاره به دریافت جوایز مختلف در زمینه تصویرگری، بیان کرد: «جزو تصویرگرهای بسیار موفق بودم و جوایز زیادی هم گرفتم. اما جایزه برایم مهم نیست، مهم این است بچهها کتاب را بخوانند و از نقاشیها خوششان بیاید.»
این جمله، نگاه صادقی به مخاطب کودک را نیز روشن میکند. در نگاه او، موفقیت یک تصویرگر تنها در دیده شدن اثر یا دریافت جایزه خلاصه نمیشود و زمانی معنا پیدا میکند که تصویر بتواند کودک را با کتاب همراه کند و به خواندن ترغیب کند.
تصویرگری برای صادقی، بخشی از روایت بود؛ تصویری که قرار بود در کنار متن قرار بگیرد و به شکلگیری جهان داستان در ذهن کودک کمک کند. تلاش میکرد نقاشیهایش فقط بازنمایی متن نباشند و بتوانند کودک را به خود داستان نزدیک کنند. این هنرمند درباره نگاه خود به تصویرگری کتاب کودک، گفت: «تصویرگری که انجام میدادم سعی داشتم نقاشیها طوری باشد بچهها را تشویق کند، بچهها آن کتاب را بخوانند.»
در این مسیر، تفاوت فرم آثار صادقی نیز یکی از ویژگیهایی بود که بر آن تأکید دارد. آثارش از نظر فرم و نگاه تصویری، مسیر مشخص خود را دنبال میکردند و همین تفاوت، بخشی از هویت بصری او را شکل داد. صادقی با اشاره به تفاوت فرم آثارش با دیگر هنرمندان و بر اهمیت ارتباط کودکان با تصویر، گفت: فرم کارهایم با بقیه فرق میکرد.
تجربه فیلم انیمیشن
یکی دیگر از بخشهای قابل توجه فعالیت هنری صادقی، تجربه در زمینه ساخت انیمیشن است؛ تجربهای که بار دیگر به فعالیت او در کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان بازمیگردد. صادقی در بخش دیگری از صحبتهای خود به تجربهاش در این زمینه، اشاره کرد: «چند فیلمنامه انیمیشن را نوشتم و بیشتر آنها را خودم تصویرگری کردم و ساختم.»
در این بخش از کارنامه این هنرمند، تصویرگری از صفحه کتاب فراتر میرود و وارد فضای متحرک میشود. نوشتن فیلمنامه و ساخت انیمیشن، تجربهای متفاوت با تصویرگری کتاب بود و همان علاقه به روایت تصویری را در قالبی دیگر ادامه میداد. اما این مسیر برای صادقی قرار نبود تا همیشه ادامه پیدا کند. از تکرار کردن یک تجربه هنری پرهیز داشت و پس از مدتی مسیر خود را تغییر داد و به حوزههای دیگری رفت؛ حوزههایی که در ادامه به بخشهای مهمی از کارنامه این هنرمند تبدیل شدند. درباره ادامه ندادن این فعالیت هنری، بیان کرد: «هر کاری را تکرار نمیکنم، و در ادامه سراغ طراحی و نقاشی رفتم.»
عبور و تجربهگرایی
رفتن صادقی به سمت طراحی و نقاشی را میتوان بخشی از همین روحیه تجربهگرایی او دانست. در دورههای مختلف فعالیتش، قالبهای متفاوتی را آزمود و اجازه نداد فعالیت هنریاش در یک قالب ثابت باقی بماند.
در کارنامه صادقی، نقاشی و طراحی جایگاه ویژهای پیدا کردند و بعدها بخش قابل توجهی از آثار گردآوری شده این هنرمند را نیز به خود اختصاص دادند. اگر تصویرگری بیشتر با ادبیات کودک و روایت داستانی پیوند داشت، نقاشی و طراحی فضای گستردهتری برای بیان شخصیتر جهان هنرمند در اختیارش قرار میدادند.
زندگینامه و آثار علیاکبر صادقی در قالب مجموعهای سهجلدی توسط علی بختیاری گردآوری و منتشر شده است. جلد اول به مرور زندگی و فعالیتهای اولیه این هنرمند اختصاص دارد. جلد دوم، به نقاشیها و آثار اصلی میپردازد. جلد سوم «گمگشتگی» به شعرها و طراحیها اختصاص یافته است.
این مجموعه را میتوان مسیری دانست که دورههای مختلف زندگی و فعالیت هنری صادقی در کنار یکدیگر قرار گرفتهاند. از تجربههای اولیه و فعالیتهای هنری نخستین گرفته تا نقاشیها، طراحیها و شعرهایی که بخش دیگری از جهان شخصی او را آشکار میکنند. صادقی درباره کتابها و مجموعه آثارش، گفت: «سه کتاب است، شعر، و کارهایی که از اول تا الان انجام دادم، کتاب نقاشی است.»
«گمگشتگی» روایت دورهای دشوار
در میان این آثار، «گمگشتگی» جایگاه ویژهای دارد؛ کتابی که علاوه بر شعرها و طراحیها، به دورهای از زندگی هنری صادقی مربوط است که آن را دورهای سخت توصیف کرد و گفت: «گمگشتگی کتاب شعر است. یک سال افسرده شدم، نمیتوانستم نقاشی بکشم.»
این هنرمند افزود: «به اجبار کار نمیکنم، باید عاشق کارم باشم تا بتوانم موفق باشم.» این بخش از صحبتهای صادقی، وجه دیگری از رابطه او با هنر را نشان میدهد. برایش خلق اثر فقط انجام یک فعالیت حرفهای نیست؛ علاقه و ارتباط شخصی با کار، بخش مهمی از خلق اثر است. دورهای که امکان نقاشی کردن برایش فراهم نبوده، مجموعه شعر «گمگشتگی» را سروده است.
صادقی درباره چاپ این کتاب نیز توضیح داد که انتشار نخست آن با کیفیت مطلوب او همراه نبوده و قرار است این اثر با تغییراتی دوباره منتشر شود. او در این باره گفت: «متأسفانه کتاب گمگشتگی بد چاپ شد با زمینه قرمز و با فونت ریز. قرار است دوباره منتشر شود، یکسری اشعار به این مجموعه اضافه شده است، با افزدون اشعار جدید مجدد چاپ خواهدشد.»
وقتی این مسیر فعالیت علیاکبر صادقی را نگاه میکنیم، با هنرمندی مواجه میشویم که در یک قالب متوقف نشده است. تصویرگری کتاب کودک، طراحی، نقاشی، ساخت انیمیشن و سرودن شعر، هر کدام بخشی از این مسیر را تشکیل میدهند. شاید مهمترین ویژگی این مسیر، همین میل به تجربه کردن و پرهیز از تکرار باشد؛ نکتهای که خود صادقی نیز به روشنی بر آن تأکید کرد: «هر کاری را تکرار نمیکنم.
