سرویس فرهنگ و نشر خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا) ترویج کتابخوانی با وجود ابزارهای ارتباطی نوظهور بهویژه سرگرمیهای فضای مجازی، بیش از هر زمان دیگری به ترفندها و ایجاد تجربهای متفاوت برای مخاطبان نیاز دارد. میدانیم باشگاههای کتابخوانی و رویدادهای فرهنگی کتاب، بهعنوان یکی از مهمترین ابزارهای توسعه فرهنگ مطالعه و افزایش سرانه کتابخوانی تبدیل شدهاند اما نکته درخور توجه اینکه این دست برنامهها زمانی اثربخش خواهند بود که علاوه بر توجه به ایجاد فضای گفتوگو، امکان آشنایی موثر و عمیق مخاطبان با کتاب، نویسندگان و مترجمان را نیز فراهم کنند.
محمد جمالی، مدیر کتابفروشی و انتشارات باژ، با تأکید بر اهمیت برگزاری رویدادهای فرهنگی در کتابفروشیها، معتقد است: صددرصد به برگزاری ایونت در کتابفروشیها اعتقاد دارم. کتابفروشی، محیطی است که مخاطب میتواند کتاب را از نزدیک لمس کند، با آن ارتباط بگیرد و تجربهای متفاوت از کتابخوانی داشته باشد.
کتابفروش حرفهای؛ فراتر از فروشنده کتاب
در اکوسیستم صنعت نشر، کتابفروش حرفهای تنها فروشنده کتاب نیست، بلکه نقش مشاور فرهنگی، راهنمای مطالعه و مروج کتابخوانی را نیز بر عهده دارد. معرفی کتاب زمانی بیشترین اثر را خواهد داشت که از زبان فردی حرفهای در کتابخوانی انجام شود که اثر را بهخوبی خوانده و شناخت تخصصی از کتاب، نویسنده و مخاطب داشته باشد.
جمالی، نیز بر همین موضوع تأکید میکند و میگوید: از خود ایونت مهمتر، کسی است که کتاب را معرفی میکند. اینکه معرفیکننده کتاب را خوانده باشد، صاحبنظر باشد یا مترجم، نویسنده و کارشناس ادبیات باشد، بهویژه برای نوجوانان و کودکان اهمیت زیادی دارد.
برنامههای کتابخوانی برای همه مخاطبان یکسان نیست
یکی از مهمترین اصول توسعه فرهنگ مطالعه، طراحی برنامههای متناسب با ویژگیهای هر گروه سنی است. نیازهای کودکان، نوجوانان و بزرگسالان با یکدیگر تفاوت دارد و استفاده از یک الگوی ثابت برای همه مخاطبان، اثربخشی فعالیتهای فرهنگی را کاهش میدهد.
بهگفته مدیر کتابفروشی باژ، هر گروه سنی شیوه متفاوتی برای جذب به کتاب دارد و تیم برگزارکننده باید با شناخت مخاطب و بهرهگیری از تجربه و دانش تخصصی، برنامههایی متناسب با همان گروه طراحی کند تا رویدادهای کتابخوانی به تجربهای اثرگذار تبدیل شوند.
کیفیت کتاب؛ مهمترین سرمایه صنعت نشر
فعالان حوزه نشر معتقدند کاهش فروش کتاب را نمیتوان تنها به کاهش علاقه مردم به مطالعه مرتبط دانست. کیفیت اثر، ترجمه، ویراستاری، طراحی جلد، صفحهآرایی و محتوای کتاب همچنان مهمترین عوامل موفقیت در بازار نشر به شمار میروند.
جمالی در اینباره میگوید: اگر کتاب مناسب انتخاب و منتشر شود، ترجمه خوبی داشته باشد، ویراستاری دقیق انجام شده باشد، طراحی جلد، حرفهای باشد و برای تولید آن ارزش قائل شویم، کتاب حتماً فروش خواهد رفت.
وی همچنین تجربه روزهای جنگ را شاهدی بر تداوم علاقه مردم به مطالعه میداند و معتقد است در بسیاری از شهرها، همزمان با کاهش دسترسی به اینترنت، مراجعه به کتابفروشیها همچنین فروش کتاب افزایش یافت؛ موضوعی که نشان میدهد اگر شرایط مناسب فراهم باشد، کتاب همچنان جایگاه خود را نزد مخاطبان حفظ میکند.
کیفیت معرفی کتاب به اندازه کیفیت محتوا اهمیت دارد
در بازاریابی کتاب، کیفیت معرفی اثر به همان اندازه کیفیت محتوای آن اهمیت دارد. حتی بهترین آثار نیز بدون معرفی حرفهای، اطلاعرسانی مناسب و جلب اعتماد مخاطب، شانس کمتری برای دیده شدن خواهند داشت.
مدیر انتشارات باژ در این زمینه هشدار میدهد: اگر برای معرفی یک کتاب ایونت برگزار کنیم، اما کتاب ترجمه یا ویرایش ضعیفی داشته باشد، مخاطب بعد از خواندن چند صفحه، آن را کنار میگذارد و دیگر به آن اعتماد نمیکند؛ بنابراین کیفیت کتاب و کیفیت معرفی، هر دو به یک اندازه اهمیت دارند.
اعتماد مخاطب؛ مهمترین سرمایه کتابفروشیهای حرفهای
اعتمادسازی، پایه اصلی ارتباط میان کتابفروشی و مخاطب است. تجربه بسیاری از رویدادهای فرهنگی نشان میدهد زمانی که مخاطبان به کیفیت آثار و صداقت در معرفی کتاب اعتماد داشته باشند، استقبال از نشستهای فرهنگی و خرید کتاب نیز افزایش پیدا میکند.
جمالی، با اشاره به تجربه یکی از برنامههای رونمایی کتاب میگوید: با وجود فرصت کم برای تبلیغات، بیش از ۲۰۰ نفر در این ایونت حضور پیدا کردند و کتاب را خریدند، زیرا از قبل برای مخاطب ارزش قائل شده بودیم.
شناخت ذائقه مخاطب؛ شرط موفقیت در معرفی کتاب
تحولات فضای مجازی، شیوه انتخاب کتاب را تغییر داده است. مخاطبان امروزه بیش از گذشته به معرفی تصویری، محتوای ویدئویی، شبکههای اجتماعی و توصیههای شخصی توجه میکنند؛ بنابراین ناشران، کتابفروشان و برگزارکنندگان باشگاههای کتابخوانی باید علاوه بر روشهای سنتی، از ظرفیت رسانههای دیجیتال نیز برای معرفی کتاب بهره ببرند.
جمالی، معتقد است؛ شناخت سلیقه مخاطب یکی از مهمترین اصول بازاریابی کتاب است و نمیتوان سلایق مختلف را نادیده گرفت. به گفته او، وظیفه فعالان حوزه نشر حذف ذائقه مخاطب نیست، بلکه باید با معرفی مستمر آثار باکیفیت، انتخابهای مطالعاتی جامعه را ارتقا داد.
از مخاطب عادی تا کتابخوان حرفهای
کارشناسان حوزه نشر بر این باورند که بسیاری از کتابخوانان حرفهای، نخستین تجربه جدی مطالعه خود را از طریق یک معرفی مؤثر، حضور در یک باشگاه کتابخوانی یا مراجعه به یک کتابفروشی فعال آغاز کردهاند.
جمالی، نیز با تأکید بر نقش معرفی حرفهای کتاب میگوید: کسی که اهل مطالعه نیست، ممکن است دقیقاً با یک برنامه خوب، معرفی درست و تجربه جذاب به دنیای کتاب وارد شود.
وی تبلیغات دهانبهدهان را همچنان یکی از مؤثرترین روشهای معرفی کتاب در ایران میداند و معتقد است استفاده هوشمندانه از فضای مجازی و کتابهای الکترونیکی نیز میتواند نسل جوان را بیش از گذشته به مطالعه ترغیب کند.
آینده ترویج کتابخوانی در گرو احترام به مخاطب
افزایش سرانه مطالعه و توسعه فرهنگ کتابخوانی، نیازمند همکاری ناشران، کتابفروشان، کتابخانهها، مدارس، رسانهها و باشگاههای کتابخوانی است؛ علاوهبراین احترام به مخاطب، معرفی صادقانه کتاب و تولید آثار باکیفیت، مهمترین سرمایه صنعت نشر محسوب میشود.
جمالی تاکید دارد که اگر برای مخاطب ارزش قائل شویم و کتاب را به بهترین شکل معرفی کنیم، مخاطب دوباره به کتابفروشی بازمیگردد و به مرور یک مخاطب معمولی، به یک کتابخوان حرفهای تبدیل خواهد شد.
